Er valt weer veel te kiezen bij de komende gemeenteraadsverkiezingen. Bijna duizend partijen dingen op 18 maart om de gunst van de kiezer en 375 daarvan deden de vorige keer nog niet mee. Dat betekent dus nog meer lokale partijen en thema's op de lijsten.
Veel lokale partijen zijn opgericht uit protest tegen de gevestigde landelijke partijen. Bijzonder hoogleraar Democratie en Transitie Marcel Boogers van de Universiteit Utrecht verwacht dan ook dat ze het tijdens deze verkiezingen opnieuw beter gaan doen. "De landelijke politiek stond er de afgelopen jaren niet al te best op. Dat is voor veel kiezers een reden om uit te wijken naar een lokale partij."
Lokale partijen zijn vaak beter geworteld in de samenleving. Zo staan op de lijsten veel mensen die hun sporen verdiend hebben in het verenigingsleven. Dat trekt kiezers aan. Boogers: "Een zwembad open of dicht, is dat VVD of CDA? Dat weet de kiezer niet. Een lokale partij kan zich beter profileren op dat soort typisch lokale thema's."
In het centrum van Wognum, onderdeel van de gemeente Medemblik, loopt een tiental mensen met gele jasjes. Op hun rug staat in zwarte letters Hart voor Medemblik. Deze gele jassen zijn de afgelopen jaren een vast onderdeel van het straatbeeld in de Noord-Hollandse gemeente geworden. Bij de vorige raadsverkiezingen in 2022 kreeg de pas opgerichte partij onverwacht 20 procent van de stemmen. Sindsdien zijn ze hun zogenoemde ombudspolitiek trouw gebleven.
"Na de vorige verkiezingen gingen we weer flyeren en toen zeiden mensen: wat doe je hier? We zijn toch net naar de stembus geweest?", zegt lijsttrekker Tjeu Berlijn. "Toen moesten we uitleggen dat dit onze werkwijze is: steeds de straat op gaan om van de mensen te horen wat er goed gaat en wat er beter kan."
Iedere drie weken gaan de Hart voor Medemblikkers de wijken in. "Dat doen we al vier jaar. We gaan van deur tot deur en vragen wat mensen willen verbeteren. Daar hebben we al veel actie op kunnen ondernemen: van een nieuw zebrapad bij een school tot een speeltuin die opgeknapt moest worden en een snackwagen van 'De meiden' die weg moest, maar die dankzij ons nu mag blijven."
Als Tjeu Berlijn naar de snackkar voor een grote supermarkt loopt, beginnen de twee onderneemsters spontaan te vertellen over hoe ze op een vrijdagmiddag een brief van de gemeente kregen dat ze hun snackkar moesten sluiten. 'De Meiden' zijn twee vrouwelijke ondernemers die op vijftien locaties snackkarren runnen met zelfgemaakte patat. Een van die karren stond volgens de gemeente te dicht bij een school, waardoor de leerlingen te makkelijk in de verleiding zouden kunnen komen om hun boterhammen in te ruilen voor friet. Daarom moesten ze weg.
Dankzij een motie van Hart voor Medemblik en honderden steunbetuigingen op hun sociale media staan ze er nog. Berlijn: "Als je lokaal stemt, krijg je een lokale politicus die weet wat er speelt."
'Lokale politiek veelkleuriger'
Bijzonder hoogleraar Boogers ziet de opmars van lokale partijen als een verrijking van de politiek. "Lokale politiek is veelkleuriger en in staat om andere groepen bij de politiek te betrekken, zoals praktisch opgeleide, jonge mensen", zegt hij. "Die zouden anders eerder thuisblijven. Zij voelen zich beter vertegenwoordigd door lokale partijen en staan daar ook vaker op de lijst."
Wel waarschuwt Boogers voor scenario's waarbij er veel kleine fracties in de gemeenteraden komen. "Als er te veel fracties zijn, dan kan een gemeenteraad verzwakt raken. Dan kan er geen vuist meer gemaakt worden. Tegelijkertijd heeft de kiezer altijd gelijk en als die kiest voor meer smaken, dan moeten we maar een manier vinden om daarmee om te gaan."
De opkomst van Hart voor Medemblik is terug te zien op de lijst: vier jaar geleden begon Berlijns politieke avontuur met drie jonge mannen, nu zijn er maar liefst vijftig kandidaten. Van verpleegkundigen tot agrariërs en onderwijzers, die allemaal kennis uit de praktijk meenemen. Berlijn: "Als je het mij vraagt, zouden er alleen maar lokale partijen mee moeten doen met de gemeenteraadsverkiezingen. Laat de inwoners zelf hun gemeente besturen."